İNSANI İLİMLER MÜMKÜN MÜDÜR ?


– Başka tabirle söyliyelim: İlimleri iki ayrı kategoriye ayıracak yerde. İlimle felsefenin sınırlarını çizmek ve ilmî bilgeyi felsefî bil­giye dayandırmak daha doğru, olurdu. Aksi takdirde, analitik bir sonsuz ilmî önermeler serisi hiç bir temele dayanmayan bir tauto­logie’den ibaret kalacaktır; yahut böyle bir önermeler serisi zımnî olarak yine bir bilgi teorisine ulaşacaktır. İster pozitivizm, ister logisizm şeklinde olsun, her hangi bir ilim görüşünün acaba prensip olan felsefî bilgiye dayanmamasına imkân var mıdır? Aristo’nun tabiriyle herşeyin ilimlerle başladığını söylemek bile bir nevi fel­sefe yapmak değil midir? Nitekim yakın yıllarda pozitivizm’in bir takım felsefî sezgilerden hareket ederek meydana çıkmış olduğunu söyleyenler görülüyor.. (29).

Zamanımızda bu ihtiyacı en fazla duyan ve Descartes gelene­ğini canlandıran phénoménologie hareketidir. Bu çığırı açan E. Hus­serl, daha sonraki metafizikçi, sistemci phénoménologue’lardan farklı olarak, – herşeyden önce, metod kurucusu kalıyor: Ona göre felsefenin konusu bütün ilmî ve mantıkî tahlillerden önce gelen kasdlı şuur fiillerine ait phénoménologique tavsıfdır. İnsan bilgisi, bu doğrudan doğruya ve yaşanmış olayların tavsifinden vazgeçe­mez; mahiyet olmak üzere şuur olaylarının bu ilk tavsifi her türlü bilginin hareket noktasıdır (30).

Fakat aynı şuur olayları şu iki şekilde de kavranabilir: a) İn­sanî şuur verileri üzerinde refleksiyonla ki, bu Vaktiyle Descartes’cılığın, Maine de Birane’ın yaptığı, şimdi Husserl’in yapmak iste­diği şeydir; b) Şuur verilerinin objektif ve. analitik tetkiki halinde. Birinci bakımdan insanî varlık felsefenin konusu olduğu halde, ikinci bakımdan o, insanî ilimlerin konusu olur.

Şuur verileri âlemde var olan verilerdir (31). Bu var oluş, bir taraftan eşyanın ve başka insanların idrâkler, temayüller karşısın­daki dayanmaları yüzünden tekrarlara, aynileşmelere, kuvveleşmele­re (virtualisation) sebep olur; normlar, gaye ve vasıta sistemleri, örf ve âdetler halini alır. Diğer taraftan da şimdiki (actuel) şuur evvelce yaşanmış ve tekrar, edilmemiş şuur halleri ile, gittikçe kaybol­makta olan eski izleri (vestige) ile birleşmiye, kendi kendini inşaya çalışır. Ve böylelikle kendi içine katlanır, benlikler halini alır (32).

Şuur fiillerinin tekrarlar suretiyle dışarda ve gelecekte, yaşanmış hallerini canlandırmak suretiyle içerde ve geçmişteki bu zamandaş teşekkülünden birincisi cemiyet’i, ikincisi ferd’i meydana getirmek­tedir. Fakat bütün kişilikler ancak kendilerini eşyada ifade ettikleri ve başkalarını aksettirdikleri nisbette gerçekleştikleri için iki âlem hiçbir zaman birbirinden ayrı olamaz.

Bu procès’in oluşu sırasında doğrudan doğruya veriler halinde kavranması, başka tabirle şuurun kendi üzerindeki refleksiyonu ger­çek ve değer felsefesini vücuda getirir. Fakat bundan sonra aynı procès’i gerek kendimizde, gerek başkalarında objektif tabiat olay­ları halinde de tetkike pekâlâ girebiliriz. O zaman bütün ilimler gibi bu sahada da objektif olayları inceleyen istikra metodlarını, mo­nografi ve statistik vetirelerini kullanırız: Böylece zamandaş, bir­birini sınırlayan ve biri ötekini ircaa çalışan iki olgu serisinden bi­rincisini tetkike kalktığımız zaman sosyoloji, ikincisini tetkik etti­ğimiz zaman ise psikoloji yapmış oluruz. Fakat her iki ilim hakikatta şuurlaşma (consciensciation) proces’inin iki manzarasından, “birbirini aynı zamanda hem irca eden, hem tamamlayan aynı faa­liyetin tecrid edilmiş iki cephesinden başka bir şey değildirler.

Bu olaylar serisinde beklenmedik yeni vakaların meydana çık­ması halinde eskilerine bakarak yeni ihtimaliyet kadroları kura­rız. Bu suretle ihtimaliyet burada bir yeni mantık halinde değil, fakat bir istikra kadrosu olarak işe karışır (33).

Şuurlaşma, başka tâbirle insani varlığın teşekkülü dediğimiz bu çift proces felsefî düşüncenin uyandığı ilk günlerden beri göze çarpmakta idi. Şuurlaşmanın nöbetleşe (mütenavib) çift faaliyeti “aynı zamanda kavranamadığı, ve birinin vazıh olarak incelenmesi ötekini âdeta karanlıkta bırakmıya, birinin meydana çıkarılması ötekini ihmal, hattâ inkâra sevkettiği için, asıl şuurlaşmanın objek­tif tetkiki maksadiyle yapılan bu davranışlar asırlardan beri tek cepheli olmaya mecbur, olmuşlardır. Bu tarzda araştırmalar, felsefî olmaktan ziyade pratik bir gaye takip ettikleri için, araştırıcı, şuu­ru tezadları ve tamamlayıcılıklariyle diyalektik bir tarzda kavra­maya girişmemiş, başlıca tasası pratik olan bütün ilim adamları gi­bi, onları bir mantık sistemi içerisine koymayı daha elverişli bul­muştur. (34). Bu suretle vücuda gelen bir mantık sistemi, şuur fiil­lerini. ya tekrarlar, normlar ve âdetlerden ibaret olan cemiyet ha­linde görecek ve bu suretle sosyolojiye öncülük eden bir çok bahis­ler, ahlâk, iktisat, politik, v.s… araştırmaları meydana gelecektir. Yahut da mantık sistemi şuur fiillerini şahsîleşmeler, benliğin ku­rulması, iç âlemin doğuşundan ibaret olan ferdler halinde görecek, ve bu araştırmalar da, psikolojiyi hazırlamış olan tasavvuf, vicdan muhasebesi, hatırat, roman ve en sonra entrospektif psikolojiyi, ilâh., doğuracaktır (35).

Ayrı ayrı hiç biri kesin birer ilim olmıyan bu hazırlıklar pozi­tivizmin ifratları yüzünden müstakil ve tamamen ayrı iki insan il­minin mevzuu olmak iddiasına kalktılar: Bu suretle, sosyoloji bir taraftan kendi mantıki şeması içinde fertleşmelere yer bırakmıyarak psikolojiyi inkâra kadar gitti; psikoloji de öte yandan yine kendi mantıkî şemasiyle cemiyet bünyelerini kendi konusuna irca ederek “sosyolojiyi inkâr etti (36).

Bu iki cephenin yakın yıllara kadar barışmak bilmez bir savaş meydanı halini alması, prensiplerinde iyi hazırlanmış felsefî bir te­mele dayanmamalarından ileri geliyordu. Her iki ilim birinci plân­da gelen pratik endişe yüzünden insanî gerçeği parçalıyorlar, man­tıkî bölümlerden önce gelen tamamlayıcı ve zıd iki manzarayı, in­sanî gerçeğin orijinal ilk hüviyetini görmiyorlardı (37). Tam bir bilgi ve değer felsefesi bütün ilmî analizlerin köklerine kadar inme­mizi temin ettiği nisbette, insanî varlığın birbirini karşılıklı sınırla­yan bu çift faaliyetinin her cephesi hakkında – evvelce yapmış ol­duğumuz gibi- analitik ve ilmî tetkiklere girebiliriz.

Bununla beraber, artık bu iki cepheden her birine biricik ha­kikat. değil, hakikatin tamamlayıcı bir manzarası, ve tam tetkiki ancak diğeriyle birlikte mümkün olan bir bütünün parçası gibi ba­kabiliriz. Bu suretle de insani şuurlaşmanın bütün halinde (total) ilmî tetkiki, bu cephelerin zamandaş teşekkülünü inceleyen bir ilimle, yani psychosociale ilmi ile mümkün olacaktır (38).

Böyle bir ilim madde âlemindeki fiziko-şimi veya (şimi-fizik), nebatlar âlemindeki physio-morphologie veya tropizm ve hayvan alemindeki psycho-biolologie ilimlerine karşılık olarak insanî de­ğerler âleminde vücude gelecektir. Pek eski tarihleri olmıyan bu ilimlerden birincisi Mme. Curie, ikincisi Loeb, üçüncüsü Ruyer, Uxkühl’den beri teşekküle başlamıştır. Nitekim psycho-sociale ilmi de zamanımızda Cooley, Murphy, Schanck, ilâh..den beri kurulmak yo­lundadır.

Reklamlar

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: