Posts Tagged ‘Laiklik’

NİYAZİ BERKES VE ÇAĞLAŞMA SORUNUNA ELEŞTİREL BAKIŞ

 

Çağdaşlaşma toplum yaşamının hangi yanları üzerinde gelenek gereklerinin yerine zamanın gerekleri insan davranışlarına yol gösterecektir.

Çağlayan Kovanlıkaya / M.S.Ü. Araştırma Görevlisi

Niyazi Berkes, Türkiye’de 1940’lı yıllarda Türk düşün ha­yatına yeni ve eleştirel bir bakışı getiren ve yerleştiren top­lumbilimcilerimizden biridir. Top­lum analizlerine farklı fikirler ve tanımlamalar getiren Berkes, çağ­daşlaşma konusundaki yazılarında, Türk toplum yapısının Batı toplum modeli karşısındaki durumunu tah­lil etmiştir. Tarihsel bir pers­pektifle ele aldığı Türk top­lumunun çağdaşlaşma çabalarını eleştirel bir yaklaşımla tartışmıştır. Berkes’in amacı, toplumun çağ­daşlaşma sürecini yorumlamaktır.

Okumaya devam et

Reklamlar

Osmanlı Devlet ve Toplum Kuruluşunun Özellikleri

Prof. Dr. Niyazi BERKES

Türk-İslam-Osmanlı toplumunun, bilinçli bir düşünle çağdaşlaşması akımının doğuşundan önceki kuruluşunun ne tür bir kuruluş olduğu, bugün bile, açık seçik kavranmış değildir. Düşün hayatının en yüksek düzeyinde bulunan aydınlar bile onu tanımlarken kimi kez feodal, kimi kez teokratik bir düzen olarak, kimi kez de ikisi birlikte olarak tanımlarlar. Gerçekte bu tanımlamaların ikisi de Osmanlı geleneğine, geleneksel niteliğine hem yabancı hem aykırıdır. Osmanlı rejimi ne feodaldir, ne de teokratik; hele hem feodal hem teokratik hiç değildir.

Fakat bu yanlış tanımlamaların yapılışının nedenleri vardır. Bu tanımlamaları yapanlar bunları, Batı devlet ve din kurumları tarihi ile tanışmaları sonucu öğrenmişlerdir. Aradaki farklara dikkat etmeden, Avrupa’daki durumun Osmanlı tarihi için de doğru olduğu sonucuna varmışlardır. Avrupa tarihinde feodal rejim, kapitalist ekonomi öncesi bir ekonomiye dayalı bir rejim olarak görülür. Liberal ve kapitalist olmayan, yani anayasalı devlet rejimi örneğinde olmayan Asya ve Afrika uygarlıkları modern çağda hep geri kalmış ülkeler olarak görüldüğü için, bunlar gelişigüzel kestirmeden feodal olarak tanımlanırlar. Örneğin ekonomik düşün tarihinde Adam Smith’den John Stuart Mill’e kadar bunların feodal toplumlar olarak nitelendirildiğini görürüz.