İNSANI İLİMLER MÜMKÜN MÜDÜR ?


Sosyolojik bilgi teorisinde bilgi kategorilerinin içtimaî izahını yapmıya çalışanlar görülüyor. Bunların başında Durkheim’m me­tafizik ve ahlâk dergisindeki (1909) “sosyoloji ve bilgi teorisi’ adlı makalesiyle, “Dinî hayatın iptidai şekilleri” adlı eserinin ön sözünü zikredebiliriz. Gerek bu zata gerek onu takip eden L. Levy – Brühl. ve Bougle’ye göre, bilgi kategorilerinin içtimaî oluşu, iptidaî ka­vimlerde bütün bu umumî fikirlerin dinî tasavvurdan doğmalariyle izah edilmektedir.. Aynı teorinin bir başka şekli de Simiand da ve ondan mülhem olarak son günlerde Victor Zoltovsky’de görülmek­tedir. Bu zat, “tecrübî bir bilgi teorisine girişme” adiyle sosyoloji Enstitüsüne girerken okuduğu nutukta Simiand’ın metodunu gü­derek mekân kavramını normal içtimaî şartlardaki ekonomik hayata ait grafiklere, zaman kavramını ise harp ve ihtilâl gibi dinamik içtimaî şartlara ait ekonomik grafiklere bağlamaktadır. Bilgi teo­risinin bu suretle izahına kalkılması bize çok sathi görünmektedir. Çünkü: a) Sosyoloji bizzat bir ilim olmak sıfatiyle bilginin umu­mî kategorilerine dayanmaktadır, b) Bu ilim, henüz kategorilerin mahiyetini aydınlatamıyacak kadar yeni ve münakaşalıdır, c). Ka­tegoriler genetik bir teşekkülün mahsulü, yani hem fıtrî, hem tecrübî oldukları için onlarda sırf sosyolojik izah kâfi değildir.

Tabiatla insanın dialektik münasebetine ait araştırmalar ka­tegorilerin mahiyetini aydınlatabilir. İnsanın psiko – sosyal geliş­mesi kategorilerin gelişmesini aydınlatabilir. Sosyolojik şekillerin doğuşu kategorilerin kaideliliğinin ampirik görünüşlerini, psiko­lojik istidatlar onların a priori karakterlerini gösterirler. Hasılı, bilgi teorisini sosyolojiye bağlamak şöyle dursun, sosyolojiyi meşru kılabilmek için bir bilgi ve değer teorisine dayandırmak lâzımdır.

Nitekim fiziko-şimik veya psiko-biyolojik bütün ilimler için de mesele aynıdır. Bu ilimler bu tarzda bir felsefî temellendirmeden mahrum oldukları zaman, bazan iddialarım genişleterek bütün var­lığı kendi sınırlandırılmış teorileriyle izaha kalkmakta ve bu yüz­den logicism, fizikalism. biologism, psikologism, ilâh gibi fikir tari-

reket “etmekte”, fakat ilk hareketi çevreye verdiği için uzviyetin ha­reketini yalnız mekanik ve pasif bir cevap derecesine indirmekte­dir. Burada şuur prensipine başvurulmadan bütün ruhî hayatın iza­hına çalışılmaktadır. Fakat, hakikatte, uzviyetin cevabı asla pasif de­ğildir. Tabiattan gelen tesir kadar uzviyetin tabiata çevrilen tesiri­nin de aktif ve ilk hareket olması mümkündür. İçgüdüleri, tema­yülleri ve tesirleriyle birlikte zengin bir psiko-biyolojik kompleksin aktif rolünü hesaba katan bilginler, bu ilk mekanik behavior gö­rüşü yerine dinamik davranış fikrini koydular, fakat bu, kontrol merkezi olan şuur hipotezi ile insana ait bütün bilgi ve değer hâyatını izaha imkân yoktu. Çünkü bu suretle çevrenin bir parçasından ibaret olan ruhî faaliyetlerin çevre yaratan, süje’den başlayarak iç âlemi ve objeden başlıyarak dış âlemi açan  faaliyetler haline nasıl geçtiği ve şuur fiillerinin bir Ben merkezine nasıl bağlandığı, hattâ daha ileri giderek, Benler arasındaki münasebetlerden Biz’in nasıl doğduğu anlaşılamıyacaktır. Bunun içindir ki psiko-biyolojik âlemden değerler âlemine, basit hedefli hayat fiillerinden- Benlik merkezine dayanan, âleme ve diğer şuurlara açık şuur fiillerine yükselmedikçe psikososyal âlemi izah etmiye imkân yoktur. Bu suretle, madde-energi âleminden psiko-vital âleme yükseliş nasıl alelâde bir derece farkı, mekanik bir yükseliş değil de, diyalektik bir gelişmenin doğurduğu kalitatif ve yeni bir varlık mertebesi ise, aynı suretle psiko vital âlemden değerler âlemine yükseliş de basit bir unsur birikmesi, mekanik bir yükseliş değildir, kalitatif ve- yeni bir varlık mertebesi karşısındayız.

Reklamlar

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: