İNSANI İLİMLER MÜMKÜN MÜDÜR ?


İnsanî ilimler sahasında tatbik ettiğimiz bu ameliyeyi daha yu­karıya çıkararak bilgi ve hakikat normuna (mantık ve matematik), ferdi bilgi prespektivine tatbik edebiliriz. O suretle ki, bilgi teorisi değerler-teorisinin hususî bir hali olduğu ve ona dayandığı gibi, o­nun analitik kontrolünden başka birşey olmayan bilgi sosyolojisi ve bilgi psikolojisi de bilgi teorisinin hususî hallerinden başka şey­ler değillerdi.

İnsanı hayvandan ayıran mahiyet farkı psiko-sosyâl ilminin psiko-biyolojiden ayrılmasına sebep olan başlıca karakterleri ver­mektedir. İnsanı hayvana irca için yapılan en büyük teşebbüs’ Dar- win’e aittir. Bu dâhi zoologi âliminin “İnsan nesli” adlı eserinde verdiği deliller homo faber’le beri e maymunu-birbirine-çok yaklaştırmış olmasına rağmen insanın en mühim vasfı olan homo sapiens’i aynı metodla aydınlatmak asla kabil olamadı. Maymunun dişisi âdet görmez ve cinsî hayatı insandan farklıdır. Beyni insandan farklı vasıflar gösterir. İnsanın köklerini arayan bu yoldan onun iç haya­tına, tedaili hafızasına ulaşmıya imkân olamadı. Darwin’den sonra bu yolda en mühim adım Pavlov’un şartlı refleks tecrübeleri ile atıldı. Fakat bu tecrübeler de hayvan ve insan arasındaki uçurumu dolduramadı. Hayvanın yâvrusu ilk günlerinden itibaren yapmıya başladığı bu tecrübeleri aslâ aşamadığı halde, çocuk bir yaşından itibaren onun üstünde çok zengin bir ruhî hayatın basamaklarını atlıyor, Kellog yeni doğmuş bir maymunla bir çocuk üzerinde bir yaşına kadar müşterek şartlı refleks ve öğrenme tecrübeleri yapmış ve altı aylıktan sonra çocuğun maymunu ölçüsüzce aştığını gör­müştü (*). Arnold Gessell’in yaptığı araştırmalar yüksek mâymun­larda tecrübelerin tekrarı ile çocuğun öğrenme safhaları” arasında son derece büyük fark olduğunu gösterdi. H. de Jong’a göre şartlı refleksler yeni vaziyet karşısında mümkün intibaklar temin eden anlayışsız reaksiyonlardır. Fakat bütün bu itirazlar insanla hayvan arasında doldurulması mümkün olmıyacak derecede büyük olsa da, nihayet bir derece farkı olduğunu gösterir. Halbuki insanın ruhî hayatını şartlandıran a) İnanma, b) Şuurun geleceğe ve geçmişe doğru iki tarzda uzanması, c) Başkasının ve dünyanın varlığı hak­

(*) L. – A. Kellog, Le singe et l’enfant kındaki bilgisi hayvanı çevresine esir eden şartlı refleksden onu kat’î surette ayırmaktadır. Bu farklar artık en yüksek miktarda da olsa bir derece farkı değil, fakat tabiatta nasıl olduğu bilinemiyen bir inkılâbın neticesinde doğduğunu kabul etmiye mecbur olduğu­muz bir mahiyet, farkından, insanı çevresi üzerinde müessir, bil­gili ve manalı, yani hür kılmak suretiyle hayvandan ayıran vasıf­lardan ibaretti?.

İnsanda herşeyi doğuşa bağlıyan biyolojik veraset fikri karşı­sında herşeyi terbiyeye bağlıyan içtimaî çevre fikrinin H. Taine’den beri ne kadar mübalâğalandırılmış olduğu malûmdur. Fakat her iki fikir de insanın mahiyetini aydınlatmadan bize aynı derecede uzak görünmektedir. Veraset fikri Aristo’nun sonsuz kuvve, yahut Leibniz’in “şuur dışı”.. şeklindeki müphem faraziyelerine kadar dayanmaktadır. Veraseti aydınlatmak için Lamarck ve yeni – Dar­wincilerin bütün araştırmaları orada daima çözülmez düğümler bırakmıştır. Buna karşı terbiyenin boş bir levha üzerinde işlediği hakkındaki bütün iddialarda aynı derecede neticesiz kalmıya mah­kûmdur. Bizzat “içtimailik” kabiliyeti diye bazan içgüdülere, bazan ruha bağlanan bir kabiliyet kabul edilmedikçe içtimaî çevre nasıl anlaşılır? Fakat bu tarzda izahların da —aslında — yeter derecede başarılı olduğu asla görülmüyor. “Hayvan cemiyetleri” inden in­sanların içtimaî dediğimiz çevresine, bütün değerler ve bilgi âle­mini, şuuru ve hürriyeti çiğnemeden, atlamak aslâ mümkün değil­dir. Bundan dolayı içtimaîliği psiko-biyolojik bir kabiliyet olarak tetkik eden hayvan sosyolojisi ile insanı bütün değerleri ve hürri­yeti ile tetkik eden insan sosyolojisi arasında süreklilik değil, ancak tabiatın bir inkılâbına delâlet eden mühim bir mahiyet farkı vardır.

Reklamlar

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: