Post-Fordist Üretim Örgütlenmeleri


Post-Fordist Üretim Örgütlenmeleri ve İşgörenler Üzerindeki Etkileri

Özet
Üretime odaklanarak insan faktörünü ihmal eden Fordist üretim örgütlenmesinde işgörenler, üretim hattı boyunca sürekli tekrar eden basitleşmiş belli bir iş yaparlar. İşin bu monoton ve tekdüze yapısının, işgörenler üzerinde psikolojik ve devinimsel bazı olumsuz yansımaları olabilmektedir. Kırılması güç bir uyuşukluk hali yaratan Fordist üretim örgütlenmelerinde yaşanan sorunları ve güçlükleri aşmak amacıyla, örgütteki insan faktörünü önceleme iddiasında olan post-Fordist üretim örgütlenmesi geliştirilmiştir. İşgörenlerin motorize kariyerler halinde çalıştığı, sorumluluk ve sınırlı özerkliğin tanındığı Post-Fordizm, kalite halkaları ve benzeri yollarla işgörenleri işle ilgili süreçlere katmayı öngörür. Böylelikle işgörenlerin ve dolayısıyla örgütün verimi ve üretimi artırılmaya çalışılır.
Bu çalışmada; insana saygıya dayandığı, işgörenlere demokratik, eşitlikçi ve insancıl bir çalışma ortamı sunan bir sistem olduğu iddia edilen Post-Fordist üretim örgütlenmesi, esnek ve yalın üretim mekanizmalarıyla birlikte eleştirel bir yaklaşımla
değerlendirilmiştir. Bu sistemin işgörenleri önemseme ve geliştirme iddiasının pratikte nasıl işlediğine ve işgören ile iş süreçlerini bütünleştirici yeni bir kimlik yaratma stratejisinin, işgörenler açısından taşıdığı sakıncalara değinilmiştir. Çalışma, betimsel tarama modelindedir ve alanyazın (literatür) taramasıyla
gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Üretim örgütlenmesi, post-Fordizm, işgücü niteliği

Post-Fordist Production Organizations and Their Effects On Labor Force

Abstract
The employees in a fordist organization, which foceses on production neglecting humanistic aspects (employees), do a certain job which is repeated through production line. The monotonious structure of the job may have negative reflections on employees from the psychological and physical point of view. In order to deal with troubles and troublesome situations in the fordist organizations which create an inevitable fatigueness, post-Fordist organization theory claiming to emphasize on human factor has been developed. Post-Fordism, in which the employees have motorized careers, responsibility and limited autonomy, stresses on
participation of employees in related processes by the help of quality chains and similar methods. Therefore, the employees” and
organizations” productivity are tried to be increased.

In this study, post-fordist organization, which is claimed to be based on the respect to human, offer a democratic equal and humanistic work atmosphere to the employees, has been criticized together with flexible and simple production mechanisms. How the allegation about consideration and development of employees realized in practice and what the inconveniences of creating a new identity for employees to unify the employee and processes are mentioned. It is a descriptive survey type study and done by reviewing the related literature.

Key Words: Organizing of production, post-Fordism, labor force quality

Fordist ve Post-Fordist Üretim Örgütlenmeleri
Her alanda olduğu gibi iş yaşamında da yaşanan bilimsel ve teknolojik değişmeler üretimin örgütleniş biçimini de etkilemiştir. Özellikle işgücü, zaman ve sabit sermayeden tasarruf sağlayan bilgi
teknolojileri, mikroelektronik, biyoteknolojiler, malzeme
teknolojileri ve çeşitli enerjiler fordist /klasik örgütlenme biçiminden post-Fordist örgütlenmeye doğru dönüşümü hızlandırmıştır (Abernathy, 1982, 24; Gülsever, 1989, 166).

Klasik ekonomide işgücü, homojen bir üretim faktörü olarak ele alınır. Yani yalnızca nicelik olarak dikkate alınan işgücündeki nitelik farklılıkları, hesaba katılmaz. Klasik ya da Fordist üretim örgütlenmesinin, ABD”nin sosyo-ekonomik koşullarına (geniş bir pazarın olduğu, fakat üretimin artırılmasında nitelikli işgören sıkıntısının yaşandığı bir ortam) uygun olarak, sermayenin nitelikli işgücüne bağımlılığını azaltmaya yönelik çabalarla ortaya çıktığı
belirtilmektedir (Ansal, 1996, 18).

Fordist üretim örgütlenmesi, bir hat boyunca yapılan kitlesel üretime dayanır. Bu üretim modelinde her işgören bir bant (hat) boyunca basitleşmiş belli bir iş yapar ve bu basit iş sürekli tekrar eder. Üretimin belirli aşamalarında ve belirli bölümlerin sorumluluğu altında kalite kontrolü yapılır. Fordist üretim modelinde, basit ve tekdüze yapısı işin giderek monotonlaşmasına yol açar. Bu da işgörenlerin yaptıkları işten haz duymalarını ve doyuma ulaşmalarını engeller. Yapılan örgütsel araştırmalar, işgörenlerin dar sınırlar içinde tekdüze çalışmalarının onlarda birçok devinimsel, psikolojik ve toplumsal davranış bozuklukları yarattığını, çevreleri ile
ilişkilerinin bozulduğunu, yaratıcı güçlerinin yok olduğunu ortaya koymuştur (Başaran, 1995, 40). İşgörenlerin iş duyumunu ve verimlerini olumsuz etkileyen bu durum aynı zamanda örgütün üretimini de düşürür.

Fordist üretim örgütlenmesi, gerek bilimsel teknik gelişmeler, gerekse de kendi iç evrimi sonucunda bir dizi değişikliğe uğramıştır. 1970″lerde krize giren fordist sistem, bazı hamlelerle özellikle gelişmemiş veya az gelişmiş ülkelerde adeta yeni bir tür açık pazarlar ve kimi sanayilerin kaydırıldığı ucuz işgücü cennetleri yaratmaya dayalı yeni bir model geliştirmiştir. Fordist sistemde üretimin tüm aşamaları baştan sona bir fabrika kompleksinde gerçekleştirilirken, artık üretimin çeşitli aşamaları değişik yerlerdeki yeni üretim yerlerine kaydırılabilmiştir (Basca, 2004).

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: