“Makbul Vatandaş”ın Peşinde


makbul-vatandas

” Makbul Vatandaş ” ın Peşinde II. Meşrutiyet’ten Bugüne Vatandaşlık eğitimi

Türkiye`de devletin istediği vatandaş tipi nasıldı? Bunun için, okullarda nasıl bir “vatandaşlık terbiyesi” verildi? Füsun Üstel, Tl. Meşrutiyetten günümüze uzanan süreçte bu soruların cevabını anyor. Vatandaşlığı tanımlamak ve vatandaşları `yaratmak`, ulus inşasının temel süreçlerinden biri. Vatandaş`m tanımı da, doğrudan doğruya “Vatan”, “Millet”, “Devlet” tanımlarına göre belirleniyor. Kitap, Osmanlı vatanperverliğinden Cumhuriyet döneminin farklı evreleri boyunca bu tanımları inceliyor; “Makbul vatandaş” nasıl tarif edildi, bu tarifte dönemlere göre hangi değişiklikler oldu?
Osmanlı`nın son döneminden Cumhuriyet`in kuruluş aşamasına dek `reşit1 bir özne olarak tasarlanabilen vatandaşın; ulus-devletin ve Tek-Parti rejiminin konsolidasyonu sürecinde “milli yurttaş” olarak kısıtlanması, Türkiye`de yurttaşlık sürecinin temel vasfı olarak ortaya çıkıyor. Kan bir vazife-hak dengesinin denetiminde, bir “devlet eksenli militan yurttaşlık” tipi bu.
Etno-kültüre] yönelimli bürokratik milliyetçilik ile sözleşmeci ulus söyleminin geçimsiz birlikteliğinin tayin ettiği bu yurttaş tipi, bugü ne dek Türkiye`deki yurttaşlık eğiliminin karakterini belirledi, Üs- tel`e göre. 1960-80 döneminde yurttaşlık anlayışı “ılımlı” bir sivil- demokratik etki allına girdi. Ancak 1980`lerde, 1940`larm söylemi ne şiddetli bir geri dönüş yaşandı. Son on yılda vatandaşlık eğitimi ne sınırlı oranda zerkedilen` insan hakları duyarlılığı, hâkim “milli güvenlik yurttaşlığı” anlayışıyla başetmekte zorlanıyor!

Füsun Üstel

‘Makbul Vatandaş’ın Peşinde

II. Meşrutiyet’ten Bugüne Vatandaşlık Eğilimi

Cumhuriyetçi Paradoks: Sözleşmeci Ulus – Organik Ulus…
Yurttaşlığın Eylem Menzili: Tek Partili Demokrasi

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ÇOK partili demokrasi yurttaşlığı

Öğretim Programlarında “Makbul Yurttaş”

Muhafazakâr Demokratik Yurttaşlık

“Demokrasinin Vazgeçilmez Unsuru” Siyasal Partiler

“Olağanüstü Hal Vatandaşlığından İnsan Hakları Söylemine:

1980 Sonrası Vatandaşlık ve insan Hakları “Bilgisi”

Organik Ulusun Restorasyonu

‘Tehdit ve Tehlike” Eksenli Dayanışma

Sonuç

Ekler

Kaynakça

Sunuş

Batı’da yurttaş eğitimini hedefleyen bir öğretim programının benimsenmesi ve bu bağlamda “Yurttaşlık Bilgisi’nin bağımsız bir ders olarak okul programlarında yer alması temelde üç bo­yutlu bir sürecin ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Bu boyutlar­dan ilki, modern merkezî devletlerin gelişimi ve daha sonra konsolidasyonu sürecinde eğitimin (özellikle de ilkokulun) dönüştürücü rolünün yönetici seçkinlerce teşhisiyle ilgilidir. İkinci boyut, Batı dünyasında 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hız kazanan dünyevileşme ve laikleşme sürecinin so­nucudur. Başka bir anlatımla tanrısal kaynaklı egemenlik anla­yışına karşı egemenliğin kaynağının ve kullanımının “milli egemenlik” ilkesi çerçevesinde dünyevileşmesi ve kimi yerler­de de devletin laikleşmesi sonucu yönetici seçkinlerin ihtiyaç duyduğu insan ve yurttaş modeliyle ilgilidir. Üçüncü boyut ise, yine 18. yüzyıldan itibaren Batı’da çocukluğa ilişkin bakış­taki dönüşümle ilişkilidir.

1 Colin Heywood, Baba Bana Top At! Batıda Çocukluğun Tarihi, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2003, s. 31

18. yüzyıl, Batı’da çocukluk ile ilgili düşüncelerde önemli dönüşümlerin gerçekleştiği, çocukların “kusurlu yetişkinler”1 ya da en iyi değerlendirmeyle yetişkinlerin küçük bir modeli

2 A.g.y.s 31-32.

(*) Tanrı’nın varlığına inanmakla birlikte onun, “yarattığı” dünyada işlerin akışı­na karışmadığını vazeden bir “doğal din” ve “rasyonel teoloji” anlayışı – e.n.

3 Kürşat Bumin, Batı’da Devlet ve Çocuk, Alan Yayıncılık, istanbul, 1983, s, 48- 49.

4 Heywoood,a.g.v.,s. 30.

Sayfalar: 1 2 3 4 5

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: